Materiał do pracy z rodzicami

Dzieci a alkohol. Jak pomóc dziecku nie pić.

Wiek rozwojowy 13 - 15 lat przypada na okres nauki w gimnazjum. W rozwoju dziecka jest to tzw. wczesna faza rozwojowa. Charakteryzuje się ona tym, że nie tylko zachodzą zmiany w wyglądzie zewnętrznym, ale również zmienia się sposób spostrzegania świata przez młodego człowieka, jego zainteresowania. Bardzo często dziecko ma inne zdanie na dany temat niż jego rodzice. Dochodzi do buntu, konfliktów w relacjach rodzic - dziecko. Mówimy o "trudnym" okresie w rozwoju, tak dla dziecka, jak i jego rodziców i wychowawców. Pojawiają się problemy, które młodzież próbuje rozwiązywać poza gronem rodzinnym, w grupie rówieśniczej. Nie chcąc być inne, właśnie wtedy ma pierwszy kontakt z alkoholem, papierosami , narkotykami.

Badania przeprowadzone w czerwcu 1999 roku (dane zamieszczone w broszurce "Nasze dzieci i alkohol. Poradnik dla rodziców" - wydanej przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych) wykazują, że:

- 68% 15-letnich chłopców i 54% 15-letnich dziewcząt piło alkohol w ciągu ostatniego miesiąca,

- 58% 15-latków i 43% 15-latek upiło się w ciągu ostatniego roku,

- 39% 15-latków i 22% 15-latek upiło się w ciągu ostatniego miesiąca,

- co dziesiąte dziecko po wypiciu alkoholu uczestniczyło w bójce lub sprzeczce,

- co piętnasta nastolatka po spożyciu alkoholu miała niechciane kontakty seksualne.

Jak więc ustrzec swoje dziecko przed alkoholem ? Nie możemy przecież przebywać ciągle z nim, kontrolować kontaktów, podejmować decyzji za nie, ani też usunąć z jego drogi wszelkich zagrożeń. Możemy za to sami uczyć się i tę wiedzę przekazywać dzieciom.

Zacznijmy od tego, co to jest alkohol ?

Alkoholami nazywamy chemiczne związki organiczne (pochodne węglowodorów), do których zaliczamy: alkohol etylowy (etanol), metanol, propanol i inne.

Słowo alkohol pochodzi najprawdopodobniej od któregoś z dwóch słów arabskich: al-kuhl (antymon, delikatny, drobny proszek) lub al-ghul (zły duch).

Zdaniem antropologów alkohol towarzyszy człowiekowi praktycznie od zarania jego dziejów pełniąc początkowo funkcje fizjologiczne (np. redukcja bólu, zmęczenia) psychologiczne (np. redukcja lęku, odprężenie) i społeczne (np. ułatwianie kontaktów, element obrzędów i praktyk religijnych), a z czasem również ekonomiczne i polityczne.

Dla celów spożywczych wykorzystywany jest alkohol etylowy, spożywany pod postacią wódek, koniaków, whiski (przeciętna zawartość alkoholu 40-50%), wina (zawartość alkoholu 10-20%) i piwa (zawartość alkoholu 3-7%). Pozostałe alkohole są związkami znacznie

bardziej toksycznymi dla organizmu człowieka.

Różne napoje alkoholowe zawierają tę samą substancję chemiczną - etanol (C₂ H₅ OH), tylko w różnym stężeniu.

50 ml wódki = 20 g etanolu

100 ml wina = 12 g etanolu

500 ml piwa = 25 g etanolu

Wielu z nas nie godzi się na wypicie przez dziecko kieliszka wódki, ale toleruje picie piwa, a jest w nim ten sam alkohol.

Ze względu na bardzo zbliżony smak i wygląd najczęściej mylone są alkohole - etylowy (etanol) i metylowy (metanol). Ten ostatni używany jest głównie jako rozpuszczalnik przemysłowy i stąd łatwo dostępny. Omyłkowe spożycie metanolu powoduje, w najlepszym

przypadku, trwałe upośledzenie a nawet utratę wzroku oraz znaczne pogorszenie słuchu. Zdarza się, że już po wypiciu 30 do 100 ml. metanolu następuje zgon na skutek porażenia ośrodka

oddechowego.

Wpływ alkoholu na organizm.

Alkohol po wypiciu nie zostaje w całości strawiony w żołądku - jest wchłaniany bezpośrednio do krwi. Wchłanianie rozpoczyna się natychmiast po wprowadzeniu alkoholu do organizmu tj. już w jamie ustnej. Szybkość wchłaniania zależy m.in. od tempa przesuwania się treści pokarmowej z żołądka do dwunastnicy i jelit. Jelita są miejscem, gdzie najwięcej alkoholu przenika do krwi, natomiast najwyższe jego stężenie występuje w ślinie, moczu, krwi, żółci i płynie mózgowo-rdzeniowym. Wchłanianie alkoholu i związany z tym wzrost stężenia we krwi wywołuje fizjologiczną reakcję organizmu w postaci stanu upojenia.

W zależności od poziomu alkoholu we krwi występują różne objawy zatrucia. (tabela)

W wielu rodzinach alkohol pojawia się bardzo często. Dorośli sięgają po niego ponieważ:

• ułatwia przeżywanie przyjemności,
• przynosi ulgę w przykrych momentach życia,
• ułatwia odpędzanie smutnych myśli,
• uprzyjemnia spotkania z innymi ludźmi,
• jest częścią celebrowania uroczystości i sukcesów.

Obserwując dorosłych nastolatki chcą także korzystać z tych atrakcji. Mają ważne, dodatkowe powody skłaniające do sięgnięcia po alkohol:

• aby czuć się dorosłym,
• aby dopasować się do otoczenia,
• aby czuć się dobrze i być na luzie,
• aby wyrazić swój ą potrzebę buntu i chęć zmierzenia się z ryzykiem,
• aby zaspokoić ciekawość,
• ponieważ alkohol jest łatwo dostępny,
• myśląc, że alkohol rozwiąże ich problemy domowe, szkolne.

Alkohol wpływa inaczej na organizm dziecka niż dorosłego. Powtarzające się picie alkoholu przez nastolatki, nawet w ilościach nieszkodliwych dla dorosłych, może poważnie uszkodzić procesy rozwojowe oraz wpłynąć na ich dalsze życie.

Alkohol:

• zaburza zdolność do uczenia się, zapamiętywania i logicznego rozumowania,
• jest źródłem trudności w nauce i przeszkadza w dalszej edukacji i karierze zawodowej,
• hamuje rozwój emocjonalny i opóźnia dojrzewanie-młody człowiek nastawia się tylko na doraźne i natychmiastowe przyjemności, nie uczy się dojrzałych i skutecznych sposobów radzenia ze stresem i rozwiązywania problemów życiowych,
• wczesne picie obniża motywację do osiągania celów życiowych i realizacji wartości,
• zwiększa ryzyko uzależnienia od alkoholu i nikotyny oraz sięgania po narkotyki - badania amerykańskie pokazały, że dzieci, które zaczęły kontaktować się z alkoholem do 15 roku życia czterokrotnie częściej niż osoby, które zaczęły pić po 20 roku życia, uzależniły się od alkoholu.
• Jest częstą przyczyną poważnych i doraźnych szkód związanych z:

- wypadkami, zachorowaniami i śmiercią;

- konfliktami z prawem;

- większym prawdopodobieństwem stania się ofiarą przestępstwa;

- ryzykownym seksem, groźbą zakażenia chorobami wenerycznymi (w tym HIV),

stosunkami z pogranicza gwałtu, przypadkową inicjacją, niechcianą ciążą.

Nadużywanie alkoholu prowadzić może do uzależnienia (alkoholizmu). Niestety, znane są przypadki uzależnienia u dzieci. Alkohol uzależnia:

• psychicznie - polega to na potrzebie częstego lub stałego przyjmowania alkoholu celem powtórzenia poprzednich przeżyć związanych z jego przyjęciem.

• fizycznie - jest to stan biologicznej adaptacji wobec alkoholu, bez którego organizm nie może prawidłowo funkcjonować. Przerywanie lub ograniczanie podawania alkoholu pociąga za sobą występowanie zaburzeń czynności ustroju, określanych mianem abstynencji (zespołu odstawienia).

Tolerancja na alkohol jest to stan, w którym powtarzanie tej samej dawki alkoholu daje coraz słabszą reakcję, a dla uzyskania tego samego efektu działania konieczne jest zwiększenie dawki.

Alkoholizm zaczyna się i rozwija najczęściej bez wiedzy chorego. Może doprowadzić do przedwczesnej śmierci. Jego objawy to:

• Subiektywne poczucie łaknienia alkoholu
  Pojawiają się doznania podobne do głodu i wewnętrznego przymusu wypicia oraz poczucie paniki i obawa, że nie wytrzyma się długo bez alkoholu.

• Utrata kontroli nad piciem
  Po rozpoczęciu picia pojawia się niemożność decydowania o ilości wypitego alkoholu i o momencie przerwania picia.

• Objawy abstynencyjne
  Przerwa w piciu powoduje m.in. niepokój i drażliwość, dreszcze i drżenie mięśniowe, poty, nudności, zaburzenia świadomości i majaczenia. Osoba uzależniona stara się usunąć dolegliwości przy pomocy alkoholu.

• Zmiana tolerancji na alkohol
  Zwiększenie tolerancji - wypicie tej samej ilości powoduje słabsze efekty. Zmniejszenie tolerancji - przy mniejszych dawkach alkoholu pojawiają się podobne efekty nietrzeźwości.

• Koncentracja życia wokół picia
  Obecność alkoholu staje się bardzo ważna, koncentruje uwagę i zachowania wokół okazji do wypicia i dostępności alkoholu.

• Zaburzenia pamięci i świadomości
  Po wypiciu pojawiają się "dziury pamięciowe", fragmenty wydarzeń znikają z pamięci. Coraz więcej rzeczy dzieje się poza świadomością osoby uzależnionej.

• Nawroty picia po próbach utrzymania okresowej abstynencji
  Człowiek dostrzega, że picie wymyka się spod jego kontroli i próbuje bez powodzenia udowodnić, że potrafi nad tym zapanować.

Jak wspierać abstynencję dziecka?

Co więc robić, aby dziecko nie sięgało po alkohol ? Na pewno nie należy częstować swego dziecka alkoholem i pozwolić, by robili to inni członkowie rodziny lub znajomi. Trzeba powiedzieć dziecku jasno i zdecydowanie, że z piciem alkoholu powinno poczekać do pełnoletności. Trzeba powiedzieć jeszcze wyraźniej, że bardzo wielu dorosłych ludzi ( w Polsce jest to co piąta dorosła osoba), na propozycje wypicia alkoholu odpowiada "Dziękuję, nie piję". Abstynencja z wyboru jest dla milionów ludzi atrakcyjnym i wartościowym stylem życia.

• Ustalmy z dzieckiem jasne zasady dotyczące alkoholu: "Nie zgadzam się żebyś pił (-a). Nie pij nawet piwa". Powiedzmy dziecku, że zakaz ten wynika z naszej miłości i troski o jego dobro. Powiedzmy także jakie będą. konsekwencje złamania tej zasady.

• Wytłumaczmy dziecku, jakie jest ryzyko związane z piciem alkoholu. "Nawet niewielkie ilości alkoholu mogą być dla Ciebie szkodliwe, ponieważ jeszcze się rozwijasz. Twój organizm i psychika jeszcze nie są ukształtowane. Picie może uszkodzić coś delikatnego i cennego w Twoim życiu".

• Porozmawiajmy z dzieckiem o tym, jak ma sobie radzić z presją rówieśników namawiających do picia alkoholu, podsuńmy mu kilka pomysłów na skuteczne odmawianie: "Zależy mi na Waszym towarzystwie i chcę się z Wami bawić, ale nie muszą podkręcać się alkoholem. Postanowiłem, że nie będę pił i chce być wierny sobie".

• Bądźmy dobrym przykładem. Nie nadużywajmy alkoholu w obecności dziecka i nie pokazujmy mu, że zabawa musi być związana z piciem alkoholu.

• Nie wahajmy się powiedzieć opiekunom dziecka i rodzicom jego kolegów, z którymi spędza wolny czas, że nie życzysz sobie, żeby Twoje dziecko piło. Uczyńmy ich sojusznikami w tej sprawie. Mamy prawo decydować o bezpieczeństwie swego dziecka.

Jak poznać, że dziecko pije ?

Mimo naszych starań, może się okazać, że dziecko sięga po alkohol. Jak to poznać ? Wprawdzie niektóre z opisanych poniżej objawów mogą być naturalne dla normalnego procesu dojrzewania, należy jednak zwrócić szczególną uwagę na dziecko, gdy kilka tych zjawisk występuje równocześnie:

• wyraźny spadek zainteresowania zajęciami, które poprzednio były dla dziecka atrakcyjne,
• zwiększenie poziomu frustracji, stresu i rozdrażnienia,
• problemy w szkole z nauką i zachowaniem,
• izolowanie się od kontaktów rodzinnych i skrywanie szczegółów dotyczących życia poza domem,
• częste zmiany nastroju,
• zmiany zwyczajów związanych z jedzeniem i zasypianiem,
• zapach alkoholu,
• zaniedbywanie wyglądu i stroju,
• zwiększenie potrzeb finansowych i ukrywanie sposobu wydatkowania "kieszonkowego". Znikanie drobnych sum pieniędzy z domu lub nieoddawanie reszty z zakupów zlecanych przez rodziców,
• nawiązywanie podejrzanych znajomości,
• reagowanie rozdrażnieniem na próby uzyskania przez rodziców informacji o tych kontaktach.

Tego typu sygnały ostrzegawcze mogą wskazywać nie tylko na picie alkoholu,

ale także na zażywanie narkotyków.

Jak pomóc, gdy dziecko pije ?

1. Gdy podejrzewamy, że dziecko pije, choć nie mamy na to dowodów, powinniśmy z dzieckiem porozmawiać. Zacząć od powiedzenia o swoich podejrzeniach i równoczesnego zapewnienia, że nie chcemy dziecka karać, tylko chcemy poznać prawdę, ponieważ je kochamy i się niepokoimy.
   
2. Gdy nie mamy wątpliwości, że dziecko piło i dysponujemy niezbitymi dowodami, zacznijmy rozmowę od spokojnego przedstawienia faktów.
   
3. Ustalmy wspólnie z dzieckiem fakty dotyczące jego picia:

- jak często pije napoje alkoholowe,

- jakie są rodzaje tych napojów i ile ich wypija,

- z kim to robi i w jakich sytuacjach,

- jak się czuje w trakcie picia i później,

- jak się zachowuje on (ona) oraz inne osoby, które w tym uczestniczą,

- jak te doświadczenia wpływają na inne sytuacje życiowe (w szkole, w kontaktach z tobą, rodzeństwem, przyjaciółmi itd.),

- czy dziecko doznało przykrości lub kłopotów w związku ze swoim piciem,

- czy jego koledzy doznali jakiś szkód w związku z piciem.

W rozmowie należy przestrzegać pewnych zasad: w danym momencie mówi tylko jedna osoba, nie można podnosić głosu, używać lekceważących lub obraźliwych słów i wyzwisk. Nie można straszyć karami. Jeśli nie nawiążecie kontaktu w tej sprawie nie ma szans na zbudowanie fundamentów do przyszłych zmian na lepsze. Nie oceniajmy i nie krytykujmy postępowania dziecka.

Interweniujmy, gdy dziecko wypiło alkohol, ale:

1. Nie zaczynajmy rozmowy, kiedy dziecko jest pod wpływem alkoholu-nie ma wtedy trzeźwego osądu sytuacji, jest nadpobudliwe i może być agresywne.
   
2. Nie zaczynajmy rozmowy, kiedy dziecko ma kaca- jest rozdrażnione, źle się czuje.
   
3. Przed rozmową z dzieckiem porozmawiajmy ze współmałżonkiem, przyjacielem, kimś z rodziny, kimś bliskim- pomoże to odreagować pierwsze, gwałtowne emocje, nabrać dystansu, określić Wasze stanowisko wobec picia i sprecyzować co naprawdę chcemy dziecku powiedzieć.
   
4. Postarajmy się, aby w rozmowie uczestniczył współmałżonek -rozmowa ma dotyczyć spraw całej rodziny, a umowy mają być respektowane przez wszystkich.
   
5. Znajdźmy spokojne miejsce i odpowiedni czas, aby nie przeszkadzało wam nic z zewnątrz.
   
6. Pamiętajmy, że dokonujemy interwencji, bo zależy Nam na szczęściu i bezpieczeństwie dziecka, a nie po to, żeby udowodnić mu, że jest złe, niegodne zaufania i krzywdzi Nas swoim postępowaniem.
   
7. Niech dziecko wyraźnie usłyszy, że Nam na nim zależy, że je kochamy, że troszczymy się o jego los i szczęście, że jesteśmy gotów je wesprzeć w każdej sytuacji.
   
8. Ustalcie powtórnie (lub pierwszy raz jeśli dotychczas tego nie uczyniliście) zasady, jakie obowiązują w Waszej rodzinie w związku z piciem alkoholu przez Waszego dziecko.
   
9. Jeżeli na decyzję dziecka o piciu alkoholu wywierają wpływ określone sytuacje zewnętrzne lub wpływy innych osób, zastanówmy się wspólnie, co dziecko powinno zrobić lub powiedzieć, by zabezpieczyć się przed tymi wpływami.
   
10. Powiedzmy jasno, jakie przywileje i przyjemności będą dziecku odebrane do czasu rozwiązania problemu, jaki będzie sposób kontrolowania tego czy dziecko wywiązuje się z umowy i jaki będzie tryb przywracania utraconych przywilejów.
    
11. Ustalmy, co będzie się działo w razie złamania warunków umowy.
    
12. Na zakończenie rozmowy możemy spisać i podpisać kontrakt zobowiązujący dziecko do powstrzymywania się od picia, określający konsekwencje związane z naruszeniem tych zobowiązań. Ustalmy nagrody i wzmocnienia za utrzymywanie abstynencji przez dziecko.
    

Nie można zostawić dziecka z taką umową samego. Musi być ono kontrolowane, jak jej przestrzega. Nie rezygnujmy ze sprawdzania zbyt wcześnie. Dziecko narażone jest na pokusy cały czas. Sprawdzajmy, czy dziecko nie potrzebuje w jakiejś sprawie naszej pomocy (np. nie umie odmówić, gdy nacisk kolegów jest zbyt duży, nie wie jak się zachować w pewnych sytuacjach).

Pamiętajmy, że interwencja związana z piciem alkoholu przez dziecko jest ściśle związana z całością naszych kontaktów i życiem w rodzinie. Może się jednak okazać, że poradzenie sobie z tą sytuacją jest zbyt trudne i doznacie niepowodzenia. Należy wtedy bez skrępowania poszukać pomocy na zewnątrz rodziny. Mogą to być przyjaciele lub inni rodzice, którzy mają doświadczenie radzenia sobie w podobnych sytuacjach lub specjaliści-

psychologowie lub pedagodzy.

POMARAŃCZOWA LINIA

0 - 800 14 00 68

Literatura:

1. R. Maxwell - "Dzieci, alkohol, narkotyki"

2. Alicja Pacewicz - "Jak pomóc dziecku nie pić"

3. R. E. Yogler, W. R. Bartz - "Nastolatki i alkohol"

4. "Nasze dzieci i alkohol. Poradnik dla rodziców" (broszurka wydana przez Państwową Agencję

Rozwiązywania Problemów Alkoholowych)

5. Bohdan T. Wronowicz - "Alkoholizm jako choroba"

6. Wanda Sztander - " Pułapka współuzależnienia" (wydana przez Państwową Agencję

Rozwiązywania Problemów Alkoholowych)

7. Wanda Sztander - " Dzieci w rodzinie z problemem alkoholowym" (wydana przez Państwową

Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych)

Opracowała: Jolanta Żukowska

Wstecz