Publikacja na stronie Ełckiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli

CO TO JEST EDUKACJA EKOLOGICZNA ?

W jaki sposób nauczyciele wychowania fizycznego mogą na swoich lekcjach realizować jej treści.

W tej bądź innej formie, środowisko jest obecne w programach nauczania od tak dawna , jak dawno istnieją szkoły. Środowisko stanowi doskonałe źródło przykładów, umożliwiających studia nad innymi dziedzinami - można więc przyjąć, że początki tak rozumianej edukacji ekologicznej sięgają czasów Arystotelesa, Rousseau i wszystkich tych, którzy zainteresowani byli nauczaniem o "świecie realnym". Obecnie wzrasta w społeczeństwie troska o stan środowiska naturalnego, ściśle powiązanego z kondycją zdrowotną i dobrobytem ludzi - zarówno na poziomie lokalnym, jak i globalnym. W tej chwili nie tylko wielu ekologów, ale również ludzi zawodowo zajmujących się nauczaniem sądzi, iż środowisko powinno znaleźć swoje miejsce w programach szkolnych.

Potrzebę edukowania społeczeństw w dziedzinie ekologii oraz jednoczenia sił w działaniu na jej rzecz dostrzeżono w wielu krajach na świecie. W latach 1974-1978 pod egidą Narodów Zjednoczonych odbywały się spotkania, których celem było opracowanie definicji edukacji ekologicznej oraz serii wytycznych. Ustalono, że edukacja ekologiczna:

podkreśla przede wszystkim społeczny wymiar problemów związanych ze środowiskiem naturalnym,

dotyczy zarówno środowiska będącego dziełem natury, jak i stworzonego przez człowieka,

jest procesem o charakterze interdyscyplinarnym,

odnosi się zarówno do świadomości, jak i wiedzy,

podkreśla znaczenie umiejętności, postaw, wartości i zaangażowania dla uczestnictwa w podejmowaniu decyzji służących poprawie stanu środowiska naturalnego i rozwiązywaniu jego problemów.

Podczas Międzynarodowej Konferencji na temat Edukacji Ekologicznej, która odbyła się w 1977 roku w Tbilisi pod egidą Organizacji Narodów Zjednoczonych została sformułowana następująca definicja:

"Edukacja ekologiczna jest procesem dążącym do osiągnięcia stanu, w którym wszyscy ludzie staną się świadomi zjawisk i problemów ekologicznych, będą posiadać wiedzę, umiejętności, motywację i chęć niezbędne do indywidualnej i zbiorowej pracy na rzecz środowiska, rozwiązywania aktualnych problemów z nim związanych i zapobiegania powstawaniu nowych."

Wyznaczono również cele edukacji ekologicznej. Są one następujące:

świadomość całokształtu zjawisk ekologicznych,

podstawowa wiedza o funkcjonowaniu środowiska naturalnego, związków człowieka ze środowiskiem, oraz na temat spraw i problemów środowiska,

tworzenie wartości, rozbudzanie motywacji do aktywnego uczestnictwa w rozwiązywaniu problemów ekologicznych,

nabywanie doświadczenia i wykorzystywanie nabytej wiedzy oraz umiejętności przy rozwiązywaniu problemów ekologicznych.

Szkolna edukacja ekologiczna nie doczekała się dotychczas w naszym kraju odrębnego przedmiotu nauczania. Projekty reformy systemu edukacji w Polsce także nie przewidują powołania nowego samodzielnego przedmiotu pod nazwą ekologia czy edukacja środowiskowa. Proponuje się realizację treści ekologicznych w formie tzw. ścieżki edukacyjnej (ścieżki międzyprzedmiotowej) realizowanej przez różnych nauczycieli, tak w sześcioletniej szkole podstawowej, jak i w trzyletnim ogólnokształcącym powszechnym gimnazjum.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 1999 roku w sprawie podstaw programowych kształcenia ogólnego (Dz. U. 1999, nr 14, poz.129) "za realizację ścieżek programowych, odpowiedzialni są nauczyciele wszystkich przedmiotów". Wobec powyższego coraz więcej pedagogów rozumie, że edukacja ekologiczna uczniów jest dziś zadaniem pilnym i wyjątkowo ważnym. Budujące i optymistyczne jest to, że w realizację jej treści włączają się aktywnie nauczyciele różnych przedmiotów, w tym również wychowania fizycznego, a nie - jak dotychczas - wyłącznie nauczyciele biologii, z którymi często kojarzono ekologię.

Na lekcjach wychowania fizycznego nauczyciele tego przedmiotu, wykazując się odpowiednią inwencją, mają możliwość szerszego włączenia się w realizację treści ścieżki pod nazwą "edukacja ekologiczna" poprzez:

1. Wykorzystanie do ćwiczeń surowców wtórnych np. butelek plastikowych, gazet, kartonów.

2. Organizowanie wyjść w plener połączonych z aktywną obserwacją zmian w środowisku naturalnym.

3. Udział w akcji "Sprzątanie Świata".

4. Zwracanie uwagi na utrzymanie w czystości boiska szkolnego.

5. W razie zaistniałej potrzeby wspólne jego uprzątnięcie przed przystą -pieniem do gry lub ćwiczeń.

6. Wykonanie podczas zabaw zimowych prostego doświadczenia pokazującego czy śnieg jest czysty.

7. Zorganizowanie w ramach możliwości akcji dokarmiania ptaków.

8. Podczas wyjścia na zajęcia np. na plażę miejską przeprowadzenie krót- kiej pogadanki na temat potrzeby oszczędzania wody.

9. Organizację biwaku połączonego z konkursem rozpoznawania przez uczniów nazw otaczających drzew, krzewów i roślin.

10. Organizację ekologicznego mini marszobiegu.

Nauczyciele wychowania fizycznego są jedną z najaktywniejszych grup społecznych. Za ich pośrednictwem, poprzez dzieci i młodzież szkolną, istnieje możliwość szerzenia wśród lokalnej społeczności działań zmierzających do popularyzacji zasad edukacji ekologicznej, która uważana jest powszechnie za najbardziej skuteczną i opłacalną inwestycję w ochronę środowiska. Nie nastąpi to jednak od razu, lecz będzie długofalowym procesem.

OPRACOWAŁA

mgr Anna Karwacka

Ełk, dn. 23 marca 2001 r.