ODRĘBNOŚĆ LEKCJI WYCHOWANIA FIZYCZNEGO

(np. organizacyjna, dydaktyczna, wychowawcza)

W PORÓWNANIU Z INNYMI LEKCJAMI SZKOLNYMI

Lekcja jako podstawowa forma organizacyjna nauczania, opiera się na realizacji określonego zadania dydaktycznego, oraz, a może przede wszystkim, jest częścią procesu wychowawczego, zmierzającego do celu, którym jest wykształcenie i wychowanie młodzieży szkolnej .

Pomimo wielu podobieństw, takich jak: zbliżony czas trwania, trójstopniowa struktura lekcji, podmiotowość uczniów i w ogólnym zarysie - cele , łączących lekcje typowo intelektualne z lekcjami wychowania fizycznego, te drugie, charakteryzują się swoją odrębnością. Przekonałam się o tym osobiście ucząc w Szkole Podstawowej nr 2 w Ełku dwóch przedmiotów - języka rosyjskiego i wychowania fizycznego.

Rozpatrując specyfikę lekcji wychowania fizycznego, należy zwrócić szczególną uwagę na jej odrębność w aspekcie metodycznym, organizacyjnym i wychowawczym.

Odrębność lekcji wychowania fizycznego w aspekcie metodycznym polega głównie na tym, iż dominującymi formami nauczania są formy zabawowe i zadaniowe. A zatem formy angażujące bezpośrednio i fizycznie każdego ucznia. W związku z tym należy pamiętać o innym, niż na lekcjach typowo intelektualnych, natężeniu wysiłku. Pod tym względem fazy aktywności ruchowej i wypoczynku muszą być z góry przewidziane i zaplanowane, uwzględniając wiele czynników jak chociażby: wiek, płeć, sprawność.

W zakresie organizacyjnym lekcje wychowania fizycznego są zupełnie odmienne od lekcji typowo intelektualnych.

Na lekcji języka dzieci powinny zachowywać się w sensie fizycznym jak najspokojniej i bez wyraźnego polecenia nauczyciela nie zmieniać swoich miejsc. Lekcja jest statyczna, co ułatwia sprawny jej przebieg. Ruch jest jak najmniej wskazany, gdyż powoduje zamieszanie i dezorganizuje pracę.

Natomiast na lekcjach wychowania fizycznego to właśnie ruch jest głównym środkiem, którym posługują się nauczyciel i uczniowie. Lekcje są dynamiczne. Z tego też powodu nauczanie odbywa się w warunkach uważanych powszechnie za niesprzyjające temu procesowi. Wyraża się to poprzez: duże napięcie emocjonalne uczniów, wielokrotną zmianę miejsca, w którym się znajdują i ćwiczą, swobodę i spontaniczność zachowania się uczniów, która jednak jest ujęta w założeniach lekcji w-f. Lekcje te posiadają też swój odrębny klimat, warunkujący ich "inność" i wpływający na zwiększenie ich atrakcyjności wśród uczniów. Jednakże należy również zauważyć, że ta specyfika lekcji wychowania fizycznego, dająca duże możliwości samorealizacji nauczycielowi, nie zawsze ułatwia mu prowadzenie lekcji i zmusza do ciągłego, właściwego przygotowywania się do lekcji zarówno merytorycznie jak i pod względem pedagogicznym czy metodycznym.

Nieodłącznym elementem lekcji w-f jest też określony, przewidywalny przez nauczyciela znaczny stopień niebezpieczeństwa, z którego dzieci nie zdają sobie sprawy. Zdarza się bowiem niejednokrotnie, że niespodziewanie dla prowadzącego powodują sytuacje stwarzające bezpośrednie zagrożenie zdrowia i życia współćwiczących. Niebezpieczeństwo to wzrasta, kiedy lekcja w-f odbywa się w terenie, poza salą gimnastyczną - np. basen, boisko szkolne, stadion. Różnorodność bodźców rozprasza bowiem uczniów. Każdorazowo organizację takiej lekcji należy więc dostosować do miejsca ćwiczeń, ukształtowania terenu, warunków pogodowych i czasu jej trwania.

Problem ten nie istnieje podczas lekcji języka. Odbywa się ona zawsze w tym samym, wyznaczonym do tego celu pomieszczeniu - tzw. pracowni języka (niemieckiego, rosyjskiego czy niemieckiego).

Istotne znaczenie dla sprawnego i bezpiecznego przeprowadzenia lekcji w-f ma też posługiwanie się sprzętem i przyborami. Jak twierdzi prof. Lachowicz: "szerokie i częste stosowanie możliwie największej ilości przyborów w lekcji, ma duże i korzystne znaczenie dla procesu nauczania i jego nauczania". Atrakcyjność tych przyborów wywołuje u uczniów podniecenie oraz emocje o różnym zabarwieniu - od od radości po strach przed korzystaniem z danego przyboru (np. kozioł, skrzynia). Dlatego zadaniem nauczyciela w kwestii organizacyjnej jest zapewnienie maksymalnego przewidywalnego bezpieczeństwa ćwiczących.

W odniesieniu do lekcji języka liczba przyborów i materiałów poglądowych powinna być stonowana. Stosowanie zbyt dużej ich ilości metodycy nazywają "zaśmiecaniem lekcji" wpływającym niekorzystnie na jej organizację i proces nauczania. Poza tym materiały i przybory stosowane na tej lekcji (podręczniki, zeszyty, widokówki, rozsypanki wyrazowe, nagrania audio-video), chociaż również budzą emocje i ożywiają uczniów, ale nie powodują zagrożenia ich zdrowia (pod warunkiem, że sprzęt audio-video obsługuje nauczyciel).

Innymi elementami, które świadczą o specyfice organizacyjnej lekcji w-f są:

• wymagania co do odpowiedniego stroju - na lekcji w-f musi to być strój i obuwie sportowe (dokładnie określone wewnętrznymi przepisami szkoły), na pozostałych lekcjach wystarczy, że dziecko jest ubrane czysto i schludnie;

• różnicowanie według płci - kwestia ta , nie mająca większego znaczenia w przypadku innych przedmiotów, w przypadku wychowania fizycznego okazuje się bardzo istotna, gdyż od niej zależy stosowana podczas zajęć argumentacja, dobór ćwiczeń i odpowiednich wymagań; podobną do lekcji w-f może być jedynie lekcja techniki, gdzie np. chłopcy uczą się majsterkowania, a dziewczęta robótek ręcznych.

Różnorodność ćwiczeń - stanowiąca treść lekcji wychowania fizycznego i przyczyniająca się do rozwoju wyobraźni ruchowej uczniów, jest również jedną z cech, świadczących o specyfice lekcji w - f. Lekcje wychowania fizycznego, w stosunku do innych lekcji, są zazwyczaj bardzo emocjonujące . Należy zatem pamiętając, aby w tej burzy emocji, nie zapomnieć o podstawowych celach: tj. nauczaniu i wychowaniu.

W zakresie wychowawczym, specyfika lekcji wychowania fizycznego polega na tym, iż w zasadzie każda lekcja i każda jej część, patrząc perspektywicznie, podporządkowana jest wychowaniu. W tym aspekcie różnice między lekcjami wf a pozostałymi (może z wyjątkiem wychowawczych) są szczególnie zauważalne. Ruch stanowi jedynie treść lekcji, natomiast wymagania nauczyciela w odniesieniu do sprawności fizycznej są podporządkowane celom wychowawczym. Na czym polega więc wychowawcza odrębność lekcji wychowania fizycznego względem innych lekcji?

Wydaje się, że lekcje w-f, jak żadne inne kształtują samokontrolę i samoocenę, poczucie odpowiedzialności za zdrowie własne i drugiego człowieka, postawy współdziałania i współodpowiedzialności. Uczą przeżywania porażki, ale pozwalają też poznać radość zwycięstwa.

Ważny i inny pod względem innych lekcji jest też problem oceniania uczniów. W przypadku wychowania fizycznego ocena powinna być wypadkową wielu czynników, a nie tylko poziomu wiedzy i umiejętności. Obok czynników wspólnych lub podobnych, ocena z wychowania fizycznego powinna uwzględniać czynniki specyficzne dla danego przedmiotu, takie jak np. wiedzę prozdrowotną, czy postawę psychiczną.

Lekcja wychowania fizycznego, jak żadna inna, stwarza warunki do współzawodnictwa na każdym etapie rozwoju ucznia. Zatem, jak żadna inna, wyrabia wśród uczniów właściwą motywację, świadomość celu, zaspokaja potrzeby emocjonalne, uaktywnia i uspołecznia. Współzawodnictwo podnosi atrakcyjność lekcji, daje możliwość, a wręcz zmusza, do aktywnego w niej uczestnictwa każdego ucznia, umożliwia pełnienie ról i mimo wysiłku fizycznego w atmosferze humoru i zabawy, daje poczucie odprężenia psychicznego.

Reasumując, należy stwierdzić, iż lekcje wychowania fizycznego, dzięki swej odrębności względem lekcji typowo intelektualnych, powinny przyczyniać się do poprawy wizerunku kultury fizycznej w społeczeństwie, zachęcać do aktywnego sposobu spędzania wolnego czasu, kształtować właściwe postawy uczniów, które będą rzutowały na ich dorosłe życie.

OPRACOWAŁA

mgr Anna Karwacka

Literatura:

• L. Lachowicz - Metodyka wychowania fizycznego, Gdańsk 1995 r. Wydawnictwo uczelniane AWF Gdańsk

• H. Grabowski - Teoria fizycznej edukacji, W-wa. 1999 rok, wyd. WSiP